Iedereen houdt van Ted Lasso. Veel mensen hebben me geattendeerd op Ted Lasso en de afgelopen weken heb ik de serie bekeken. Ik ben fan! De serie volgt een American football-coach die naar Londen verhuist om een Brits voetbalelftal te managen, ondanks dat hij niets van de sport weet. Het is grappig, hartverwarmend en zit vol onvergetelijke personages. Maar voor leiders is het veel meer dan een komedie. Het is een masterclass in leiderschap. Daarom heb ik dit artikel geschreven.
Stel je nu voor dat Ted Lasso niet in Engeland belandt, maar in het hoge noorden van Nederland, als de nieuwe coach van FC Groningen. Hij verruilt zijn Engelse thee voor een bakje koffie en de rode dubbeldekkers voor een fiets. Hij bevindt zich in een perfecte storm van culturele verwarring. Hij leidt een team met spelers van diverse achtergronden in een sport die hij niet begrijpt en in een provincie met een eigen, nuchtere cultuur.
Normaal gesproken zou een bedrijf een expat-leider hierop voorbereiden met culturele bewustwordingstrainingen en een lokale mentor uit Groningen. Ted ontvangt daar helemaal niets van. Hij komt onvoorbereid aan en wordt direct bespot door de landelijke pers en zijn eigen spelers, die zijn eindeloze optimisme maar vreemd vinden.
Toch slaagt hij. Hij verandert een verdeelde, cynische groep in een hecht, goed presterend team. Dit doet hij niet door de voetbalregels perfect te leren, maar door culturele intelligentie (CQ) toe te passen. CQ is het vermogen om effectief te functioneren in situaties die cultureel divers zijn. Het creëert een enorm concurrentievoordeel. Wanneer je CQ toepast, verander je verschillen van obstakels in troeven. Hier zie je hoe je de vier elementen van CQ Drive, CQ Kennis, CQ Strategie en CQ Actie kunt gebruiken om jouw team naar een hoger niveau te tillen, net als Ted.
CQ Drive: nieuwsgierigheid boven vooroordeel
CQ Drive is je motivatie. Het is je interesse en vertrouwen om effectief te functioneren in diverse omgevingen. De grootste barrière hiervoor is oordelen. Wanneer we iets anders tegenkomen, neigt ons brein naar “dat is raar” of “dat is fout”. Ted’s motto is simpel:
Wees nieuwsgierig, niet veroordelend.
Dit is de kern van zijn leiderschap. Een leider met een lage CQ Drive trekt zich misschien terug bij vijandigheid. Ted zoekt juist verbinding. Hij krijgt afwijzing van de clubdirecteur en minachting van zijn aanvoerder. In plaats van vechten of opgeven, blijft hij nieuwsgierig. Zo brengt hij elke ochtend Groninger koek mee voor de directeur om een band op te bouwen. Hij stelt vragen over het leven van zijn spelers. Hij houdt vol, omdat hij oprecht geïnteresseerd is in de mensen, niet alleen in de resultaten.
Praktische tip
Let op je reactie wanneer je een nieuwe culturele uitdaging of een teamlid dat moeizaam samenwerkt tegenkomt. Oordeel je? Of word je nieuwsgierig? Stel één extra vraag voordat je een besluit neemt. Nieuwsgierigheid bouwt bruggen waar vooroordelen ze verbrandt.
CQ Kennis: de kracht van “ik weet het niet”
CQ Kennis omvat je begrip van hoe culturen overeenkomen en verschillen. Maar het gaat er ook om te weten wat je niet weet. Veel leiders lopen het risico in de ‘expert-val’ te trappen. Ze geloven dat ze alle antwoorden moeten hebben om respect te krijgen. In een diverse omgeving is dit gevaarlijk. Je kunt onmogelijk alles weten over elke cultuur.
Ted Lasso toont wat psycholoog Adam Grant “zelfverzekerde bescheidenheid” noemt. Hij geeft openlijk toe dat hij voetbal niet begrijpt. Hij vraagt zijn assistent-coach en zelfs de materiaalman om hulp. Door zijn onwetendheid toe te geven, bereikt Ted twee dingen:
- Hij vermijdt gênante fouten door te doen alsof.
- Hij empowert zijn team. Zodra de leider een stap terugdoet, ontstaat er ruimte voor anderen om op te staan.
Dit creëert psychologische veiligheid. Wanneer een leider de moed heeft om te zeggen “ik weet het niet”, ontstaat er een veilige omgeving waarin iedereen de ruimte krijgt om te leren en te groeien.
Praktische tip
Stop met proberen de slimste persoon in de kamer te zijn. Geef toe wanneer je iets niet weet. Nodig je teamleden uit om hun kennis over lokale markten, gewoonten en unieke perspectieven met je te delen. Deze kwetsbaarheid bouwt sneller vertrouwen op dan expertise ooit zal doen.
CQ Strategie: nederigheid als strategisch voordeel
De manier waarop je culturele ervaringen duidt, noemen we CQ-strategie. Het dient als een controlefunctie die je dwingt om bij elke interactie bewust na te denken in plaats van op de automatische piloot te varen.
Ted lijkt misschien nonchalant, maar zijn aanpak is zeer strategisch. Hij gebruikt een techniek die academici “neerwaartse eerbied” (downward deference) noemen. Dit betekent dat je je status verlaagt om verbinding te maken met mensen die minder macht hebben dan jij. Ted weet dat hij in Groningen geen technische expertise of invloed heeft. Dus slaat hij de hiërarchie plat.
- Hij installeert een anonieme ideeënbus.
- Hij repareert de kapotte douchekoppen, omdat een speler erom vroeg.
- Hij luistert naar de tactische ideeën van de materiaalman.
Dit is niet zomaar aardig zijn. Het is een strategie om informatie te verzamelen die hij anders zou missen. In veel culturen zullen junior medewerkers nooit hun mond opendoen tegen een manager. Door de angst en de hiërarchie weg te nemen, krijgt Ted toegang tot de volledige denkkracht van zijn team.
Praktische tip
Plan je interacties. Vraag jezelf voor een vergadering af: “Hoe kan ik het voor iedereen veilig maken om hun mening te geven?” Misschien moet je je gebruikelijke format aanpassen. Wellicht heb je een anoniem kanaal of ideeënbus nodig, of moet je als laatste spreken in plaats van als eerste.
CQ Actie: aanpassen voor inclusie
CQ Actie is het vermogen om je verbale en non-verbale gedrag gericht aan te passen aan de situatie. Het is de fase waarin je strategie daadwerkelijk tot leven komt. Als je iedereen hetzelfde behandelt, ben je niet eerlijk. Je bent ineffectief. Verschillende mensen hebben verschillende dingen nodig om te gedijen. Ted behandelt zijn spelers als individuen.
- De arrogante sterspeler (Jamie Tartt): Hij heeft een lesje nederigheid nodig. Ted weigert zijn egoïstische spel te prijzen en leert hem dat het team op de eerste plaats komt.
- De jonge speler met heimwee (Sam Obisanya): Hij voelt zich eenzaam en verliest zijn zelfvertrouwen. Ted is zachtaardig voor hem. Hij maakt grapjes, steunt hem en creëert een omgeving waarin de speler het gevoel krijgt dat hij erbij hoort.
Deze flexibiliteit creëert een cultuur van inclusie. Ted zegt: “Ik wil dat je weet dat ik al jullie meningen waardeer, zelfs als je het fout hebt.” Onderzoek toont aan dat deze benadering effectief is. Hoewel diverse teams vaak moeite hebben met cohesie, kan een leider die zijn, haar of hun stijl aanpast om iedereen zich gewaardeerd te laten voelen, de kracht van diversiteit benutten. Dit resulteert in betere probleemoplossing en een grotere mate van creativiteit.
Praktische tip
Gebruik geen ‘one-size-fits-all’ leiderschapsstijl. Observeer hoe je teamleden reageren op feedback. Sommigen hebben directheid nodig, anderen een iets zachtere aanpak. Pas je gedrag aan om het beste uit de persoon voor je te halen.
Veerkracht en de goudvismentaliteit
Ten slotte vereist CQ veerkracht en moed. Navigeren door culturele verschillen kan uitdagend zijn. Je zult fouten maken. Je zult per ongeluk iemand beledigen. Ted leert zijn team om “een goudvis te zijn”. Een goudvis heeft een geheugen van tien seconden. Hij blijft niet stilstaan bij fouten.
Wanneer je een divers team leidt, moet je snel kunnen herstellen. Als je een culturele flater slaat, bied dan je excuses aan, leer van de situatie en ga verder. Laat de angst om een fout te maken je er niet van weerhouden om de interactie aan te gaan.
Praktische tip
Reset wanneer het misgaat. Moedig je team aan om mislukkingen te zien als waardevolle leermomenten, niet als redenen om op te geven. Een veerkrachtige cultuur is een innovatieve cultuur.
Leiderschap begint bij mensen
Ted Lasso wint omdat hij mensen boven processen stelt. Hij gebruikt nieuwsgierigheid, bescheidenheid, strategie en aanpassingsvermogen om een team te bouwen dat graag samenwerkt. Je hoeft geen voetbalcoach te zijn om deze lessen toe te passen. Of je nu een remote-team over drie tijdzones leidt of een lokaal team met diverse achtergronden, culturele intelligentie is jouw sleutel voor effectief samenwerken.
Begin klein. Wees nieuwsgierig naar de mensen die je leidt. Geef toe wat je niet weet. Pas je stijl aan hun behoeften aan. Misschien ontdek je, net als Ted, dat je een team bouwt dat voor elkaar door het vuur gaat, zowel op als buiten het veld.
