Veel mensen stoken hun houtkachel verkeerd, zonder dat ze het doorhebben. Nat hout, verkeerde houtsoorten of een slecht brandend vuur zorgen niet alleen voor minder warmte, maar ook voor meer rook en extra brandrisico’s. Ik was me er ook niet altijd zo van bewust, tot we een vakantiehuisje kochten in Zweden en in de winter zelf regelmatig het huis verwarmen via een houtkachel. Sindsdien weet ik beter waar op te letten. In dit artikel deel ik daarom meer over welke houtsoorten het beste te zijn voor een houtkachel, waarom droog en schoon hout zo belangrijk is en waar je verder op moet letten om veilig en efficiënt te stoken.
Niet elke houtsoort brandt hetzelfde en is geschikt om te gebruiken in een kachel. Het beste hout voor een houtkachel is eiken, beuken en essenhout. Dit zijn harde houtsoorten. Deze branden langzaam, geven veel warmte af en zorgen voor een rustige, gelijkmatige verbranding. Ideaal dus als je de kachel langere tijd wilt laten branden zonder steeds bij te hoeven vullen. Berk en elzenhout zijn ook geschikt om te gebruiken. Dit hout is zachter, maar vat sneller vlam en is daardoor ideaal hout voor kleinere kachels of om te gebruiken bij het opstarten van het vuur. Wat je nooit moet gebruiken zijn bewerkte houtsoorten. Denk aan geverfd, gelakt of geïmpregneerd hout, maar ook spaanplaat, MDF, Multiplex en ander verlijmd hout is niet geschikt voor een houtkachel. Bij verbranding kunnen er schadelijke stoffen vrijkomen die slecht zijn voor je gezondheid en mogelijk ook voor je kachel. Andere houtsoorten waar je voor moet oppassen zijn onder andere naaldbomen zoals spar en den. Deze houtsoorten bevatten relatief veel hars. Daardoor gaat je kachel meer roken, wat voor extra aanslag in de schoorsteen zorgt. Dit is gevaarlijk omdat dit het risico op een schoorsteenbrand vergroot.
Droog hout in de kachel
Behalve de keuze voor de juiste houtsoorten, is het minstens zo belangrijk om alleen droog hout te gebruiken in een kachel. Vers hout bestaat namelijk voor een groot deel uit vocht. Als je dat in de kachel gooit, gaat een groot deel van de energie verloren aan het verdampen van dat vocht. Dat is niet alleen enorm inefficiënt, maar ook gevaarlijk. Net als bij hars zorgt nat hout voor extra rookontwikkeling. Dit leidt sneller tot een vervuild rookkanaal en daarmee vergroot je het risico op een schoorsteenbrand. Kies daarom niet alleen voor het beste hout dat geschikt is voor een houtkachel, maar zorg er ook voor dat het voldoende gedroogd is. De meeste houtsoorten hebben een droogtijd nodig van één tot twee jaar, afhankelijk van de houtsoort en de manier waarop je het hout opslaat. Zachthout droogt iets sneller, terwijl hardhout vaak wat meer tijd nodig heeft. In alle gevallen is het raadzaam om alleen hout te gebruiken met een vochtgehalte van minder dan 20%, idealiter tussen de 15% en 18%. Dit kun je controleren met een eenvoudige hout vochtmeter.
Hoe droog je het beste haardhout?
Haardhout drogen is niet heel ingewikkeld. Het belangrijkste is dat het hout beschermd is tegen grote hoeveelheden vocht, en goed kan ventileren. Zaag of kloof het hout ook zo snel mogelijk na het kappen. Kleinere blokken drogen tenslotte sneller. Stapel de blokken hout vervolgens op een plek waar de wind goed doorheen kan waaien. Ook de zon kan wat helpen, maar let erop dat dit ook misleidend kan zijn. De zon kan er namelijk voor zorgen dat de buitenkant sneller droogt dan de binnenkant. Het hout lijkt dan droog, maar de binnenkant is dan nog relatief vochtig. Goede lichtcirculatie is daarom het belangrijkst. De beste plek om hout te drogen is een houtschuur met afdak, maar met een open buitenstructuur zodat de wind er voldoende doorheen kan waaien.
Hoe voorkom je een schoorsteenbrand?
Bij het gebruik van een houtkachel denken veel mensen alleen aan brand in de buurt van de kachel zelf. Veel gevaarlijker is echter een schoorsteenbrand. Zo’n brand kan namelijk snel uit de hand lopen en kun je niet zelf blussen. Een schoorsteenbrand is helaas nooit helemaal te voorkomen, maar gelukkig kan je een hoop doen om de kans tot een minimum te beperken. Gebruik om te beginnen altijd droog, schoon en geschikt hout in de kachel. Nat of ander niet geschikt hout leidt tot extra rookontwikkeling. Dit veroorzaakt roet en creosoot in het rookkanaal. Met name creosoot is gevaarlijk. Creosoot is een zeer brandbare teerachtige aanslag die ontstaat bij een onvolledige verbranding. Dit hoopt zich vervolgens op in het rookkanaal en kan vlam vatten als het rookkanaal heet wordt (als je de kachel aan hebt). Laat daarom altijd de schoorsteen minimaal één keer per jaar vegen. De schoorsteenveger verwijdert dan het roet en eventueel aanwezige creosoot in het rookkanaal. Daarnaast kan je rookontwikkeling verminderen door het vuur aan te steken via de “top-down” methode, ook wel de Zwitserse methode genoemd. Je stapelt dan verschillende formaat blokken hout (groot onder, klein boven) op elkaar en steekt het vuur vanaf boven aan. Kleine blokjes zijn tenslotte makkelijker aan te maken. De hitte van bovenaf zorgt ervoor dat de grote blokken onderop sneller vlam vatten en minder rook produceren, dan wanneer je ze van onderaf zou aansteken.
Een schoorsteenbrand herken je overigens meestal aan het geluid. Je hoort dan een hard, loeiend of bulderend geluid in de schoorsteen. Alsof er een storm door het rookkanaal raast. Vanaf buiten kan je vonken of vlammen uit de schoorsteen zien komen. Binnen kan je het ook merken. De schoorsteen is bijvoorbeeld heel heet en het vuur in de kachel gedraagt zich onrustiger. Mogelijk ruik je ook een brandlucht. Soms gaat het om een langzame, smeulende schoorsteenbrand. Dan is in eerste instantie veel minder duidelijk dat er iets aan de hand is. Is er een beginnende schoorsteenbrand? Handel dan meteen. Sluit de luchttoevoer van de kachel en bel direct 112. Ga niet eerst aankijken of het wel meevalt. Een schoorsteenbrand kan snel uit de hand lopen, dus het is belangrijk om snel actie te ondernemen. Is er al een serieuze brand gaande? Doof dan het vuur in de kachel met zand. Blus NOOIT met water. Door de hitte ontstaat er extreem hete stoom, wat kan leiden tot scheuren of zelfs explosies in het rookkanaal. Sluit de schoorsteenklep zodra het vuur gedoofd is en zet ramen/deuren open om het huis te ventileren. Bij een brand kan er koolmonoxide vrijkomen. Plaats daarom altijd een koolmonoxidemelder in de ruimte of in de buurt van de kachel aan het plafond.
Dit artikel bevat een affiliate link. Lees hier meer over in de disclaimer.
