Elektra is het onderdeel waar veel zelfbouwers het meest tegenop zien. Online vind je daarom veel tips, ervaringen en zelfs e-books (zoals die van mij) met uitleg over stroom in een camper en het veilig aansluiten van alle elektra. Maar de eerste keuze waar je mee te maken krijgt is de vraag: bouw je het systeem op basis van 12 Volt of 24 Volt? Deze keuze heeft invloed op de rest van je installatie en is dus belangrijk om goed over na te denken. In deze blog neem ik je mee in de verschillen, de voor- en nadelen van beide systemen en wanneer je wat kiest.
Een elektrisch systeem in een camper is veel meer dan een accu met een paar kabels. Het is de basis voor alles wat je gebruikt tijdens het reizen: je verlichting, koelkast, waterpomp, dieselkachel, USB-poorten, de bekende Maxxfan en een omvormer voor als 230V apparatuur wilt gebruiken. Al die onderdelen moeten samenwerken binnen één spanningsniveau: 12V of 24V, en die keuze is bepalend voor de opbouw van je hele elektrasysteem.
Wat is het verschil tussen 12 Volt en 24 Volt?
Het verschil tussen 12 Volt en 24 Volt is eigenlijk heel simpel: de spanning. Een 24V-systeem werkt op een hogere spanning, waardoor je minder stroomsterkte nodig hebt om hetzelfde vermogen te leveren. Dat klinkt technisch, maar door de lagere stroom kun je dunnere kabels gebruiken. Deze zijn goedkoper, makkelijker aan te sluiten en je hebt minder last van warmteverlies. Vooral bij langere afstanden maakt dit verschil. In kleinere systemen, zoals veel buscampers, merk je dat verschil in de praktijk vaak nauwelijks. Maar in grotere campers of expeditietrucks waar de afstanden groter zijn, kan 24V een betere keuze zijn.
De voordelen van een 12 Volt systeem
De meeste zelfbouwers kiezen voor een elektrasysteem op 12 Volt, en dat heeft vooral praktische redenen. Vrijwel alle campercomponenten zijn standaard afgestemd op 12 Volt. Denk aan koelkasten, verlichting, warmtepompen en populaire producten zoals de Maxxfan. Het aanbod is groot, de prijzen vriendelijk en je hoeft nooit lang te zoeken naar iets dat past. Daarnaast is 12 Volt wereldwijd de standaard in auto’s en bestelbussen. Zo is de startaccu, dynamo en veel accessoires in de auto daarop afgestemd. Daardoor bouw je een systeem dat logisch bij elkaar past, zonder allerlei omwegen of speciale converters.
De nadelen van 12 Volt (en wanneer het systeem tekortschiet)
Hoewel een 12V-systeem voor de meeste campers voldoet, heeft deze spanning ook zo zijn beperkingen. Omdat de spanning lager is, moet de stroomsterkte tenslotte omhoog om hetzelfde vermogen te kunnen leveren. Vooral als je een forse omvormer en verbruikers met veel vermogen hebt, moet je al snel werken met dikkere kabels. Deze zijn duurder en wat lastiger aan te sluiten. Maar goed om te weten is dat dit in een doorsnee camper meestal erg meevalt. De dikte van de kabels hangt namelijk ook af van de afstand en in de meeste campers is die niet zo groot. Daarnaast helpt het als je een omvormer dichtbij de accu plaatst. Zo kan je kabels kort en relatief dun houden. In compacte tot middelgrote campers is 12 Volt, ook met grotere vermogens, daardoor vaak niet zo’n probleem. De keuze voor 24 Volt is vooral logisch voor grote campers, expeditie trucks, vrachtwagens en tiny houses.
De voordelen van een 24 Volt systeem
Een 24V-systeem is efficiënter bij grotere vermogens. Je hebt minder stroomsterkte nodig, waardoor kabels dunner kunnen blijven en je minder verlies hebt. De keuze voor 24 Volt is daardoor vooral interessant op het moment dat je te maken krijgt met grotere afstanden en/of wanneer jouw voertuig standaard is uitgerust met 24 Volt. Dit is bijvoorbeeld het geval bij veel vrachtwagens, touringcars en oude grote bestelbussen. Die hebben bijvoorbeeld een startaccu op 24 volt in plaats van 12 Volt.
De nadelen van 24 Volt
Het grootste nadeel van 24 Volt in een camper is de verkrijgbaarheid van onderdelen. Hoewel veel camper elektra onderdelen ook verkrijgbaar zijn in 24 Volt, is het aanbod in zijn geheel toch kleiner dan voor 12 Volt. Met 24 volt heb je daardoor minder keuze en zal je eventueel met een (kleine) omvormer moeten werken van 24 naar 12 Volt. Een ander nadeel betreft het zonnepaneel. De meeste camper zonnepanelen zijn namelijk gebouwd als zogenaamde 12V panelen. Die hebben een open-klemspanning (Voc) van ongeveer 20–22 Volt. Dat is ideaal voor een 12V-systeem, zeker als je nog werkt met een PWM laadregelaar, maar voor een 24V-systeem is deze spanning te laag. Ook een MPPT laadregelaar kan er dan onvoldoende laadspanning uit halen, vooral niet bij bewolking of een laagstaande winterzon. Voor een 24V-systeem heb je daarom zonnepanelen nodig met een hogere Voc, ongever vanaf 36 Volt en hoger. Dat zijn meestal de grotere huishoudpanelen van 300 Watt of meer, omdat die uit meer cellen bestaan en daardoor een hogere spanning leveren. Een alternatief is om meerdere 12V zonnepanelen in serie te schakelen. De spanning telt dan op. Dat werkt prima, maar je moet er wel de ruimte op je dak voor hebben én ervoor zorgen dat de panelen in serie dezelfde specificaties hebben voor een optimale werking.
*Let op: het wattage van een zonnepaneel zegt niets over de spanning. Wel zie je in de praktijk dat grotere panelen (300 Watt en hoger) vaak automatisch een hogere spanning hebben, maar dit moet je altijd controleren voordat je ze aanschaft.
Conclusie: wanneer kies je voor 12 Volt en wanneer voor 24 Volt in de camper?
Wanneer je bus standaard is uitgerust met 12 Volt, je geen extreem grote verbruikers hebt (2000 Watt of meer), de afstanden relatief kort zijn of je een omvormer dichtbij de accu kan plaatsen, volstaat een 12V-systeem en is dit gemakkelijker in het ontwerp en de aanleg. Is jouw voertuig echter standaard uitgerust met 24 Volt, heb je een groot voertuig waardoor je langere afstanden moet overbruggen of ga je werken met extreem grote verbruikers? Dan is de keuze voor 24 Volt logischer. Er is dus niet een goed of fout in de keuze voor 12- of 24 Volt. Het is maar net waar je voorkeur ligt en wat je handiger vindt.
Meer weten over stroom in de camper en het veilig installeren van een camper elektra systeem?
Bekijk dan eens mijn E-book Camper Elektra.
